نشر «ماهی»، بازار کتاب‌های «مختصر و مفید» را گرم کرده و مجله‌ی «مهرنامه»، خود را «ماه‌نامه‌ی علوم انسانی» معرفی می‌کند. این دو گزاره‌ی مستقل، با نخی ناپیدا، هم‌پیوند اند. حرف من این است.

نشر ماهی و مجله‌ی مهرنامه گرچه سیاقِ همه‌ی کتاب‌های علوم انسانی و نشریه‌های کنونیِ ما را نمایندگی نمی‌کنند، اما نماینده‌ی بخش‌هایی از پهنه‌ی اندیشه در مطبوعات و کتاب‌های ما هستند و در وضعیت Mainstream می‌توان حضورشان داد. اگرچه کتاب‌هایی که مایه‌شان درباره‌ی دیگر کتاب‌هاست می‌توانند شناخته‌شدنِ منابع و کتاب‌های مرجع را انگیزه شوند، با این حال مشکل وقتی است که خوانندگان و ناشران، به منابع اصلی پشت می‌کنند و برای مثال، «فلسفه‌ی قاره‌ای» را در کتابی مختصر و نه لزوماً مفید، خلاصه می‌کنند. در دیگر سو، مهرنامه خود را مجله‌ی علوم انسانی تعریف می‌کند ولی گرایش سیاسی دارد. علم، ساختاری «سیاست‌بسته» نیست و تلاش می‌کند راه و روشی خاص را پی نگیرد. گرچه نشریه‌های غیرعلمی حق دارند صدای جریان‌های جورواجورِ سیاسی، اجتماعی و هنری باشند اما، نشریه‌هایی که خود را علمی می‌نامند و در همین حال، صدای جریانی خاص را بلند می‌کنند، نه در رسالت علمی خود موفق خواهند بود، نه در تلاش خود برای «اُرگان» بودن.

با مختصرکردن مفاهیم در کتاب‌هایی کوتاه، و بهره‌برداریِ سیاسی از نگرش‌های علمی در مجله‌ها، علوم انسانی با چند واسطه به دست‌مان می‌رسد و همان موجود نیم‌جانِ بی‌دفاع را هم مثله می‌کنیم. پس بخشی از خوراک فکری ما دستِ‌چندم است. این را بگذارید کنارِ تلاش‌های دستوری برای بومی‌سازیِ برخی علوم، و حتی اجماع‌نکردنِ مؤلفانِ داخلی در موضوعاتی چون برگزیدنِ واژگان هم‌سنگ. فرآورده‌ی چنین وضعیتی باز راهیِ کتاب‌ها و نشریه‌های ما می‌شود و از مصرف کالاهای فرهنگیِ کم‌شمارِ داخلی گریزی نیست.

یک دیدگاه برای “موجود نیم‌جانِ بی‌دفاع”

  1. البته کتابهای مختصر و مفید ترجمه سری کتابهای آکسفورده تا جایی که من دیدم.
    من دو نمونه از مجموعه اصلی رو خوندم (فلسفه قاره ای و نظریه تکامل) و خیلی به دلم ننشسته ولی از لحن نوشته شما اینطور برداشت میشه که انگار نشر ماهی این سری کتابها رو تالیف کرده.

پاسخی بنویسید.