برنامه‌ی «جشنواره وب ایران» رخ‌داد مهمی است که همه‌ساله – از چشم‌انداز فنی و محتوایی – به‌طور جدی تکامل می‌یابد و در حال حاضر به یک ثبات نسبی رسیده‌است. تصور کنید یک نهادِ مستقل از سازمان‌های رسمی، با سرمایه‌ی شخصی و کمک‌هایی که از راه اسپانسرینگ به‌دست می‌آورد، بتواند جای خالی یک تلاش برنامه‌ریزی‌شده را برای به‌حرکت‌درآوردن و از رخوت خارج‌کردنِ وب فارسی (یا به‌طور جزئی‌تر، وب ایرانی) پر کند. جشنواره به این صورت است که مدیران وب‌سایت‌ها و بلاگ‌نویسان، نشانی صفحه‌ی وب خود را در فهرست جشنواره ثبت می‌کنند تا داورانی که از میان متخصصان آی‌تی، توسعه‌دهندگان وب و فعالان دنیای مجازی انتخاب شده‌اند، وب‌سایت‌ها را بررسی و امتیازدهی کنند و نیز، کاربران غیرداور، به وب‌سایت‌های مورد علاقه‌شان رأی دهند. در آخر، فهرست وب‌سایت‌های موفق – چه از دید داوران، چه از دید غیرداوران – به عنوان کاندید مرحله‌ی نهایی انتخاب می‌شوند و در هر حوزه‌ی فعالیتی، وب‌سایت برتر برگزیده می‌شود.
جشنواره‌ی امسال اما، از منظر تعداد شرکت‌کننده‌ها نسبت به دوره‌های پیشین قابل توجه بود. طبق آماری که دبیرخانه‌ی جشنواره منتشر کرد، ۱۱۴۱ وب‌سایت مورد تأیید برای شرکت در مرحله‌ی امتیازدهی قرار گرفت که خبر از گستردگی و فراگیری چهارمین دوره‌ می‌دهد. اما مسئله‌ای که مطرح می‌گردد آن است که آیا می‌توان از گستردگی و عمومیتِ جشنواره وب، استفاده‌ی آماری کرد؟ به عبارت دیگر، آیا از کنار هم قرارگرفتن داده‌ها و اطلاعات جشنواره، چیزی دست‌گیرمان می‌شود؟
در این دوره،‌ داوری یا بررسی همه‌جانبه‌ی وب‌سایت‌ها طاقت‌فرسا بود. از طرفی، ملاک‌های داوری جشنواره‌ی امسال جزئی‌تر شده‌بودند و از سوی دیگر، تعداد وب‌سایت‌های ثبت‌شده، افزایش یافته بود که خود موجب کاهش سرعت فرآیند بررسی وب‌سایت‌ها شد. با توجه به دسته‌بندی حوزه‌های فعالیتیِ وب‌سایت‌ها در قالب‌هایی موسوم به «گروه»، قسمتی از ملاک‌های داوری به‌طور متناوب تغییر می‌کرد تا هم‌آهنگی مفروضاتِ مورد بررسی، با اصول حرفه‌ای و متعارفِ هر گروه، صرف‌نظر نشود. برای مثال در بررسی محتواییِ وب‌سایتی که در گروه «انجمن‌های وب» ثبت شده بود، رعایت نکات و اصول مرتبط با نظارت بر انجمن‌های تخصصی، بایسته می‌نمود، به‌طوری‌که این نکات و اصول در قیاس با گروه «ابزارهای وب» تغییر می‌کرد. حال اگر می‌خواهیم به استفاده‌ی آماری از خروجیِ جشنواره‌ی چهارم بپردازیم، باید به این دسته از قواعد متغیر نیز توجه کنیم.
پس از پایان مرحله‌ی داوری، به سرم زد که پرسش‌نامه‌ای تنظیم کنم و با هم‌کاریِ دبیرخانه‌ی جشنواره، آن را در اختیار سایر داوران دوره‌ی چهارم بگذارم تا از قضاوت فنی-محتوایی یا تجربی آن‌ها، به نتایجی پیرامون وب فارسی برسیم. این طرح خوش‌بختانه عملی شد و اکثر داوران، پرسش‌نامه را تکمیل کردند و نتایج به دست ما رسید. پیش‌تر طی اطلاعیه‌ی عمومیِ منتشرشده در وب‌سایت جشنواره، با خبر شدیم که:‌ «بیش‌تر شرکت‌کنندگان، در گروه‌های اخبار (با ۲۸۶ سایت)، تجارت الکترونیک (با ۱۸۶ سایت)، آموزشی (با ۱۲۳ سایت) و ابزار وب (با ۱۱۷ سایت) به رقابت پرداخته‌اند. در همین‌حال، کم‌ترین رقابت در گروه‌های تبلیغات آنلاین (۶ سایت)، بانک‌داری الکترونیک (۵ سایت)، روزنامه (۵ سایت) و بیمه (۳ سایت) در جریان بوده‌است». این یعنی با فرض فراگیربودن جشنواره‌ی چهارم، تعداد وب‌سایت‌های زیرمجموعه‌ی گروه «اخبار» از نظر کثرت، بر سایر گروه‌های شرکت‌کننده می‌چربد و دامنه‌ی گستردگی آن‌ها بسیار بیش‌تر از دامنه‌ی سایر گروه‌ها است؛ پس وب‌سایت‌های خبریِ فارسی، بیش‌تر از دیگر وب‌سایت‌های فارسی هستند. هرچند که این گمانه‌زنی ممکن‌است با فرض عدم شرکت متوازنِ بسیاری از وب‌سایت‌ها در جشنواره‌ی چهارم، به‌کلی اشتباه باشد.
بازگردیم به پرسش‌نامه. نتایج آن نشان داد که داورها نسبت به وب‌سایت‌های ثبت‌شده در گروه اخبار، دید مثبتی نداشته‌اند: ملاک‌های داوری در این گروه، کم‌تر رعایت شده‌است. البته باید توجه داشت وقتی یک جامعه‌ی آماریْ پرجمعیت باشد، تعداد «خوب» و «بد»های آن نیز افزایش می‌یابند، پس این‌که ملاک‌های داوری در گروه اخبار، کم‌تر رعایت شده‌اند، دلیل خوبی نیست برای اثبات آن که وب‌سایت‌های خبری، با توجه به کثرت عددی‌شان، ضعیف‌ترین بخش وب فارسی را تشکیل می‌دهند. اما یک‌جای نتیجه‌گیری می‌لنگد: خروجیِ پرسش‌نامه، نشان‌مان می‌دهد که داوران جشنواره به بیش از نیمی از وب‌سایت‌های گروه اخبار، رأی منفی داده‌اند. این نکته را بگذاریم کنار پرجمعیت‌ترین بودنِ گروه اخبار. دو نکته‌ی اخیر را با این نگاه تفسیر کنیم که داوران، متعهد به بررسی محتوایی وب‌سایت‌ها نیز بوده‌اند. آیا می‌توان نتیجه گرفت که وب‌سایت‌های خبری فارسی (پرتعدادترین گروه وب‌سایت‌ها) ضعیف‌ترین وب‌سایت‌های فارسی‌نویس هستند؟
من به سؤال بالا پاسخ مثبت می‌دهم و از قید «متأسفانه» استفاده می‌کنم؛ چرا که خیلی از ما آدم‌های جامعه، از همین وب‌سایت‌های گروه اخبار، تغذیه می‌کنیم و زندگی‌مان را با آن‌ها تنظیم می‌کنیم. اگر وب‌سایت‌های خبری ما ضعیف هستند، یعنی مهم‌ترین منابع خبری حاضر در وب فارسی، ضعیف هستند. ضعف محتوایی، یعنی عدم رعایت اصولی چون: بی‌طرف‌بودن در نشر خبر، عدم تحریف خبر به سمتی که عده‌ای مایل هستند و سایر اصول حرفه‌ی خبرنگاری. پرسش‌نامه‌ی خصوصی و اطلاعات منتشرشده در وب‌سایت جشنواره به صورت عمومی، در کنار هم به ما هشدار می‌دهند، که اخبار در فضای وب حتماً صحیح نیستند، که نباید بدون بررسی چندباره‌ی خبر و مقایسه‌اش با رسانه‌های مختلف، آن را بپذیریم، تأیید کنیم و هم‌خوان‌اش کنیم.


درباره‌ی «جشنواره وب ایران»

۳ دیدگاه برای “جشنواره وب ایران به ما هشدار می‌دهد.”

  1. در حقیقت دیگر هیچ رسانه‌ی بی‌طرفی وجود ندارد. استفاده از منطق و دودوتاچارتای ایدئولوژیک برای پذیرفتن هرخبر لازم است. درهرحال، قوی‌ترین رسانه همچنان موسیقی و فیلم است که در حال حاضر موسیقی پاپ یا مردمی غربی و فیلم‌های هالیوودی عامه پسند با بسیاری از پیام های نهفته‌ی منفعت طلبانه، صدر نشین جدول «جانب‌دارانه ابراز کردن» است.

  2. جالب و مفید بود به درد کسانی که طراح سایت هستند می خوره
    ما هم که طراح سایتیم خوشحال میشم از سایت ما دیدن کنید

  3. ممنون . مفید بود

پاسخی بنویسید.